Przejdź do treści

chorwacki

Hrvatski jezik

Liczba rodzimych mówców

4,4 mln

Oficjalny język

Chorwacja, Bośnia i Hercegowina, Serbia (jeden z 7 oficjalnych języków w Wojwodinie), UE

Język mniejszości

Czarnogóra, Węgry, Austria, Włochy, Rumunia

Język diaspory

Niemcy, Szwecja, Francja i inne kraje w zachodniej części UE, Argentyna, USA, Kanada, Australia, Nowa Zelandia

Alfabet
27 liter – 30 fonemów (nj, lj, dž są fonemami zapisywanymi przy pomocy dwóch liter)
Przypadki
7
Kod językowy
hr, hrv
Typologia językowa
fleksyjny , opuszczający zaimki w podmiocie (pro-drop) , SVO
Rodzina językowa
indoeuropejska, słowiańska, południowosłowiańska
Liczba dialektów
3 grupy dialektalne z ok. 23 – 30 dialektami

Najdłuższy wyraz

następczyni tronu

Ciekawy wyraz lub zdanie

Na szczycie góry płoną najbardziej (na górze góry goreją najgorzej).
4 różne akcenty toniczne

Wprowadzenie

Chorwacki jest blisko spokrewniony z serbskim, bośniackim i czarnogórskim. Chorwacki rozwijał się jako język literacki od XV w. w wielu lokalnych wariantach a swoją obecną formę (z niewielkimi zmianami) uzyskał w XIX w.

W XIX wieku istniał silny ruch na rzecz wspólnego języka południowosłowiańskiego. Ze względu na jego wpływ bardzo podobne języki standardowe zostały przygotowane dla serbskiego i chorwackiego i z tego powodu wiele osób na świecie w XX wieku przyjmowało, że jest tylko jeden język – serbsko-chorwacki (lub chorwato-serbski). Inni myśleli, że istnieją dwa odrębne języki (chorwacki i serbski). Czarnogórski – ze względu na jego intelektualne słownictwo oraz wyspecjalizowany leksykon – można uznać za wariant serbskiego, choć ma wiele cech wyróżniających. Trudno powiedzieć, czym jest standard bośniacki, ale jest pewne, że znajduje się pomiędzy serbskim i chorwackim i ma kilka wariantów; jest również najbardziej zbliżony do czarnogórskiego. Niemniej jednak, mówcy tych czterech języków komunikują się ze sobą bez tłumaczy. Główne różnice pojawiają się w specjalistycznym słownictwie niemal każdej dziedziny. Chorwaci i Serbowie ledwo rozumieją się nawzajem, gdy rozmawiają o matematyce, biologii, prawie, a nawet gotowaniu, jeśli nie nauczyli się słownictwa drugiej strony. Należy również zauważyć, że istnieją także różnice w piśmie. Serbski i czarnogórski mogą być zapisywane zarówno łaciną, jak i cyrylicą, a chorwacki i bośniacki wyłącznie alfabetem łacińskim.

Języki słowiańskie dzielą się na trzy podgrupy: zachodnio- (polski, czeski, słowacki, łużyckie, kaszubski, słowiński), wschodnio- (ukraiński, białoruski, rosyjski, łemkowski/rusiński) oraz południowosłowiańskie (słoweński, chorwacki, serbski, czarnogórski, bośniacki, macedoński i bułgarski).

Płyta z Baški (Baščanska ploča) datowana na ok. 1100 r.

Dialekty

Terytorium języka chorwackiego dzieli się na trzy obszary dialektalne: sztokawski, kajkawski i czakawski. Literatura rozwijała się na każdym z trzech obszarów, ale przede wszystkim na sztokawskim, który stał się podstawą standardowego chorwackiego.

  • Čakavsko narječje
  • Kajkavsko narječje
  • Štokavsko narječje

Źródło: Wikimedia Commons

System pisma i wymowa

  • a
  • b
  • c
  • č
  • ć
  • d
  • đ
  • e
  • f
  • g
  • h
  • i
  • j
  • k
  • l
  • m
  • n
  • o
  • p
  • r
  • s
  • š
  • t
  • u
  • v
  • z
  • ž

Chorwacki jest zapisywany alfabetem łacińskim, choć początkowo był zapisywany w głagolicy, stworzonej specjalnie dla języków słowiańskich lub w tzw. zachodniej cyrylicy (bosančica). Przez pewien czas te trzy skrypty stosowano jednocześnie na różnych obszarach, a czasem nawet w tym samym regionie. Ostatecznie pozostał tylko alfabet łaciński. Obecna ortografia jest fonetyczna, t.j. ta sama litera jest zawsze czytana w ten sam sposób. Jest 28 liter: podstawowe litery łacińskie bez x, y i q, oraz dodatkowo č, ć, đ, š i ž. Istnieją jeszcze trzy fonemy zapisywane dwoma literami, lj, nj i .

Dlatego czytanie chorwackiego tekstu jest bardzo proste. Jedynym problemem jest akcent, ponieważ każda sylaba (z wyjątkiem ostatniej) może być akcentowana, chociaż nieprawidłowy akcent rzadko może całkowicie zmienić znaczenie słowa. To jednak nie jest prawdą dla akcentu tonalnego (istnieją cztery różne akcenty tonalne podobne do tonów w chińskim: dwa opadające i dwa rosnące, a każdy z nich może być długi lub krótki). Na przykład zdanie „Gore gore gore gore” zawiera cztery pozornie identyczne słowa, ale z powodu różnych akcentów, mają cztery różne znaczenia: „Na szczycie góry płoną najbardziej”.

Gramatyka

Ogólnie rzecz biorąc, można powiedzieć, że gramatyka chorwackiego, jak gramatyki wszystkich języków słowiańskich, jest bardzo skomplikowana. Istnieją dwie liczby (pojedyncza i mnoga), siedem przypadków (mianownik, dopełniacz, celownik, biernik, wołacz, miejscownik i narzędnik), a wszystko to w kombinacji z trzema rodzajami (męski, żeński i nijaki). Aby poznać formę rzeczownika, należy więc rozważyć te możliwości, a zatem teoretycznie istnieją 42 możliwe formy. Czasowniki mają siedem czasów (teraźniejszy, 2 przyszłe, imperfekt, aoryst, perfekt i zaprzeszły) i dwie liczby (pojedyncza i mnoga). Są trzy osoby (w liczbie pojedynczej: ja, ty, on/ona/ono, w liczbie mnogiej: my, wy, oni/one). Czasowniki mają również dwa aspekty (dokonany i niedokonany), których należy się nauczyć, ponieważ zmieniają one sposób odmiany, na przykład skočiti (skoczyć) i skakati (skakać).

Ponadto, wiele częstych czasowników to czasowniki nieregularne i mają swoje własne końcówki. Istnieją również szczególne przypadki zmian dźwiękowych w wyrazach (asybilacja, palatalizacja itp.). Odmiana przymiotników i zaimków jest tak samo złożona jak rzeczowników. Przymiotniki mogą być także określone lub nieokreślone.

Słowotwórstwo i słownictwo

Przykłady koniugacji czasownika:

Czas teraźniejszy:

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. osoba idem
idę
idemo
idziemy
2. osoba ideš
idziesz
idete
idziecie
3. osoba ide
on/ona idzie
idu
oni/one idą

Aoryst:

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. osoba pođoh
poszedłem/poszłam
pođosmo
poszliśmy/poszłyśmy
2. osoba pođe
poszedłeś/poszłaś
pođoste
poszliście/poszłyście
3. osoba pođe
on poszedł/ona poszła
pođoše
oni poszli/one poszły

Perfekt:

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
1. osoba išao sam
poszedłem
išla sam
poszłam
išli smo
poszliśmy
išle smo
poszłyśmy
2. osoba išao si /išla si
poszedłeś/poszłaś
išli ste/išle ste
poszliście/poszłyście
3. osoba išao je/išla je
on poszedł/ona poszła
išli su/išle su
oni poszli/one poszły

Istnieje także czas zaprzeszły oraz dwa czasy przyszłe (I oraz II).

Rzeczowniki:

Liczba pojedyncza Liczba mnoga
Mianownik stol
stół
stolovi
stoły
Dopełniacz stola
stołu
stolova
stołów
Celownik stolu
stołowi
stolovima
stołom
Biernik stol
stół
stolove
stoły
Wołacz stole
stole!
stolovi
stoły!
Miejscownik o stolu
(o) stole
o stolovima
(o) stołach
Narzędnik stolom
stołem
stolovima
stołami

Każdy rzeczownik posiada rodzaj (męski, żeński, nijaki). Powyższy przykład pokazuje rzeczownik w rodzaju męskim. Rzeczowniki żeńskie i nijaki mają odmienne końcówki. Kiedy uczymy się rzeczownika, musimy nauczyć się od razu jego rodzaju (jak w niemieckim).

Chorwacki używa spółgłoski R jako samogłoski w niektórych wyrazach, np. smrt (śmierć), krv (krew), brv (mostek, kładka) itp. Istnieją słowa z 5 lub 6 spółgłoskami pod rząd bez samogłoski, np. smrtno (śmiertelny), stvrdnuti (stwardnieć, utwardzać).

W chorwackim jest tak naprawdę 31 fonemów, ponieważ dyftong (wymawiany jako ie lub ) jest zapisywany je lub ije.

Wyrazy tematyczne

Zabawne lub dziwne przysłowia i idiomy

Powrót na górę strony