Doorgaan naar de inhoud

Zweeds

Svenska

Aantal moedertaalsprekers

9 miljoen

Officiële taal in

Zweden, Finland, EU, Noordse Raad

Taal van diaspora

VSA, Groot-Brittannië, Canada, Estland, Argentinië, Brazilië

Alfabet
29 (26 basis-Latijnse + å, ä, ö)
Grammaticale naamvallen
0
Taalcode
sv, swe
Taalkundige tipologie
matig flexief , woordsamenstelling , SVO
Taalfamilie
Indo-Europees, Noord-Germaans, Oostelijk Scandinavisch
Aantal dialecten
6 hoofdgroepen: Norrland, Finland, Svealand, Gotland, Götaland, Zuid-Zweeds (Skanisch)

Langste woord

organisaties van inlandse volkeren

Eigenaardig woord of zin

Zes mooi zingende verpleegsters zorgden voor zevenenzeventig zieke zeelui op het schip.

Inleiding

Er zijn geen scherpe dialectgrenzen tussen de Scandinavische talen, en de verschillen tussen het Deens, Zweeds en Bokmål-Noors zijn zo klein dat met een beetje oefening en geduld, de talen onderling verstaanbaar zijn, vooral schriftelijk. In een gemengd gezelschap spreken Scandinaviërs dan ook gewoon hun eigen taal in plaats van een gemeenschappelijke lingua franca. In dit perspectief fungeert het Zweeds als een brug tussen Finland en de andere Scandinavische talen omwille van zijn officiële status als minderheidstaal in Finland. Echter, ondanks de historisch-culturele banden, spreken de meeste Finnen tegenwoordig liever Engels met Zweden, zelfs in de communicatie met hun Scandinavische buren.

Geschiedenis

  • Eerste tot zevende eeuw

    Oernoords
    (Oud runeschrift)

  • 6-de eeuw

    Beowulf: Gotische oorlogen

  • achtste tot 12-de eeuw

    Oud (Oost-)Noors
    (Nieuwer runeschrift)

  • 829

    Sint Ansgar: vroege kerstening

  • 13-de tot 15-de eeuw

    Oudzweeds
    Latijns schrift

  • 1250

    Västgötalagen (wet)

  • 1397

    Unie van Kalmar

  • 1335

    Slavernij en lijfeigenschap afgeschaft

  • 1520

    Bloedbad van Stockholm

  • 16-de — 20-ste eeuw
    Modern Zweeds
    (Nusvenska)

  • 1526 - 1541

    Bijbelvertaling

  • 1618 - 1648

    Dertigjarige oorlog

  • 1700 - 1721

    Grote Noordse Oorlog

  • 1850 - 1910

    1 miljoen emigreren naar de VSA

  • 1906 - 1917

    Spellingshervorming in 1906, onafhankelijkheid van Finland in 1917

Schrijfsysteem en uitspraak

Sinds een uitgebreide hervorming van de spelling in 1906 is het Zweedse schrift vrij fonetisch, waardoor het gemakkelijker is voor kinderen om te leren lezen, en moeilijker voor buitenlanders om internationale woorden zoals pjäs (Frans pièce, 'folder', 'brochure') te herkennen. Naast de 26 gewone Latijnse letters gebruikt het moderne Zweeds drie typisch Scandinavische letters: een 'å'-variant van 'a', en de umlautletters 'ä' en 'ö'.

  • a
  • å
  • ä
  • b
  • c
  • d
  • e
  • f
  • g
  • h
  • i
  • j
  • k
  • l
  • m
  • n
  • o
  • ö
  • p
  • q
  • r
  • s
  • t
  • u
  • v
  • w
  • x
  • y
  • z

Proto-Scandinavisch en Oud-Noors werden met runen geschreven (respectievelijk het ouder en jonger Futhark alfabet).

Oud runeschrift Jonger runeschrift Latijnse letter IPA
f /f/
u /u(ː)/
þ /θ/, /ð/
a /a(ː)/
r /r/
k /k/
- g /ɡ/
- w /w/
ᚺ ᚻ h /h/
n /n/
i /i(ː)/
- j /j/
ï / æ /æː/
- p /p/
- z /z/
s /s/
t /t/
b /b/
- e /e(ː)/
m /m/
l /l/
ᛜ ᛝ - ŋ /ŋ/
- o /o(ː)/
- d /d/
- R /R/

Grammatica

Het Zweeds heeft twee grammaticale geslachten, gewoon (uter) en onzijdig geslacht. Net als het Engels heeft de taal alle naamvallen verloren buiten een genitief-s, die sommigen tegenwoordig beschouwen als een bezit-markeerder in plaats van een naamval-markeerder. Ook Zweedse werkwoorden merken noch persoon noch aantal. Maar verbuigingsvormen blijven voor geslacht (bijvoeglijke naamwoorden) en aantal (zelfstandige en bijvoeglijke naamwoorden), en er is een enclitisch lidwoord dat de zaken ingewikkeld maakt voor zelfstandige naamwoorden:

Onbepaald enkelvoud Bepaald enkelvoud Onbepaald meervoud Bepaald meervoud
Gemeenschappelijk geslacht, -a flicka
meisje
flickan flickor flickorna
Gemeenschappelijk geslacht, anders stol
stoel
stolen stolar stolarna
växt
plant
växten växter växterna
Onzijdig, eindigend op een klinker äpple
appel
äpplet äpplen äpplena
Onzijdig met medeklinker barn
kind
barnet barn barnen
Onregelmatig man
man
mannen män männen

Het Zweeds heeft maar 2 werkwoordtijden: tegenwoordige (-r) en verleden (-de/-te in regelmatige werkwoorden). Een speciale supiene vorm (-it) wordt gebruikt om met het hulpwerkwoord ha een voltooid verleden tijd te maken, om het moment van spreken duidelijk te maken: han har tagit det (hij heeft het genomen). De toekomende tijd wordt uitgedrukt met het hulpwerkwoord: ska plus de infinitief: {sound3 }(hij zal werken).

De normale woordvolgorde{/ b} in het Zweeds is subject-werkwoord-object (SVO). Binnen syntactische groepen wordt licht materiaal (lidwoord, bepalingen, bijvoeglijke naamwoorden, bijwoorden) links geplaatst, zwaar materiaal (bijzinnen, deelwoorden en voorzetselgroepen) wordt aan de rechterzijde geplaatst.

Woordvorming en lexicon

Het Zweeds kan woorden maken door samenvoeging, bijvoorbeeld regionutvecklingssekretariatet (het secretariaat voor streekontwikkeling), dus is het Zweedse lexicon in theorie van onbeperkte grootte. Zweeds heeft weinig woorden uitgevoerd, meestal over eetwaren, soms meer eetbaar (lingon(berry)), soms minder (surströmming), maar ook wetenschappelijke termen zoals angström (een tiende van een nanometer) of tungsten (letterlijk "zware steen"). Grammaticaal interessant is het substantief-affix -is, gebruikt om nieuwe culturele termen uit andere naamwoordstammen te vormen: dagis (dag+is, kleuterschool), kompis (maatje), godis (goed+is, snoep), postis (postbode), kändis (wel+bekend+is, een befaamd persoon) en zijn antoniem, doldis (verborgen+is).

Dialecten

Buiten taalkundige verschillen bakenen de Zweedse dialectgrenzen ook de geschiedenis van Zweden af als een rijk en een zich stabiliserende natiestaat. Zo zijn het Finlandse Zweeds (inclusief het Ålands) en het (bijna uitgestorven) Estlandse Zweeds overblijfselen van de Zweedse nederzetting en de administratie rond de Oostzee, terwijl het Zuid-Zweeds gesproken wordt op het voormalige Deense grondgebied, en de Deense trekken behouden heeft (zoals de medeklinkerverschuiving p, t, k naar b, d, g).

Themawoorden

Grappige of vreemde traditionele spreekwoorden en uitdrukkingen

--> -->
Terug naar boven