Ar aghaidh chuig an inneachar

Liotuáinis

Lietuvių kalba

Líon na gcainteoirí dúchais

3.5-4 mhilliún

Teanga oifigiúil i

Poblacht na Liotuáine, AE

Teanga mhionlaigh i

an Pholainn, SAM

Teanga diaspóra

An Bhealarúis, réigiún Kaliningrad, Stáit Aontaithe Mheiriceá, an Bhreatain Mhór, an Bhrasaíl, an Airgintín, Ceanada, an Ghearmáin, Uragua, an tSualainn, an Iorua, an Astráil, an Laitvia agus i dtíortha eile

Aibítir
32litreacha
Tuisil gramadaí
7
Cód teanga
lt, lit
Saintréitheacht theangeolaíoch
infhillte , forainm ar lár , SVO
Fine teangacha
Ind-Eorpach, brainse Balta-Shlavach, grúpa Baltach, foroinn Bhaltach an Oirthir
Líon na gcanúintí
dhá chanúint: Samaguítis agus Aukstáitis

An focal is sia

Níor bhailíomar dóthain seamsóg.

Focal nó abairt aisteach

6 ghé fara 6 éan gé

Fíricí suimiúla

Is féidir a aithint má tá bean pósta nó singil ó fhoirm a sloinne, cé nach féidir an riail sin a chur in oiriúint do na fir. Is é sin, ag mná neamhphósta bíonn sloinnte leis na foircinn i}"aitė", "iūtė" agus "ytė" agus críochnaíonn sloinnte na mban pósta i gcónaí le "ienė". Tá foirceann nua "ė" in úsáid le blianta beaga anuas, ar féidir é a úsáid do mhná pósta nó neamhphósta. Ach glacfaidh sé roinnt ama sula mbeidh sé forleathan. Faoi láthair níl sé in úsáid ach amháin ag mná pósta cáiliúla den chuid is mó.

Is suimiúil ná fuil mórán focal sa Liotuáinis don eascainí láidir. Sampla amháin is ea rupūžė (buaf). Nuair a bhíonn fonn eascainí ar Liotuánaigh, úsáideann siad focail ón Rúisis nó ón mBéarla.

Tá an Liotuáinis an-oiriúnach le haghaidh damhsa.

Chuaigh triúr ban go dtí Vilnius, an Liotuáin den chéad uair. Tar éis filleadh abhaile roinn siad a dtaithí le cara:
- Tá an Liotuáinis chomh ceolmhar, díreach ar nós rince ..
- Cad ina thaobh?
- Mar gach uair a stadann an bus deir na paisinéirí "Lipsi, lipsi, čia-čia-čia" ...

“Lipsi, lipsi, čia-čia-čia”.. Ní ainmneacha rince iadsan, ach foirm ghiorraithe de "ar Jūs lipsite čia?" (An bhfuil tú ag dul amach anseo?)

Stair

  • 10ú céad RC

    Rinne na teangacha Baltacha brainse ar leith de na teangacha Ind-Eorpacha.

  • 400-600

    Scar na teangacha Oir-Bhaltacha ó na teangacha Iar-Bhaltacha (nó go simplí ón mBaltais).

  • > 800

    Tús na ndifríochtaí idir an Liotuáinis agus an Laitvis.

  • ó 13 - 14ú céad

    Lean an Liotuáinis agus an Laitvis orthu ag forbairt ar leithligh.

Is é an téacs is sine atá fágtha sa Liotuáinis paidir scríofa de láimh i gcóip den leabhar "Tractatus sacerdotalis" i 1503.

Foinse: Wikimedia Commons

Tá an Liotuáinis ar cheann den dá theanga Bhaltacha marthanacha, chomh maith leis an Laitvis. Sa lá atá inniu ann is í an Liotuáinis an ceann is ársa de na teangacha Ind-Eorpacha uile. Creidtear gurb í is gaire don teanga Phróta-Ind-Eorpach.

"Duine ar bith ar mian leis a chloisteáil conas a labhair Ind-Eorpach, ba chóir dó teacht agus éisteacht le tuathánach Liotuánach, a dúirt an teangeolaí cáiliúil Francach Antoine Meillet.

Nuair a fhéachann speisialtóirí sa teangeolaíocht Ind-Eorpach leis an teanga Phróta-Ind-Eorpach a athchruthú, faigheann siad go bhfuil an Liotuáinis comhaimseartha chomh tábhachtach le teangacha ársa amhail Laidin, Gréigis agus Sanscrait.

Chuir Paul Thieme, 1958, i gcomparáid an seanfhocal Liotuáinise: Dievas davė dantis; Dievas duos ir duonos agus a aistriúcháin Laidine Deus dedit dentes; Deus dabit et panem ('thug Dia fiacla, tabharfaidh Dia arán freisin') le seanfhoirm den Sanscrait, dar le Thieme: Devas adadā t datas; Devas dā t (nó dadā t) api dhā nā s.

Sanscrait agus an Liotuáinis

Ó tharla go bhfuil an Sanscrait agus an Liotuáinis araon an-ársa, tá roinnt de na focail gaolmhar agus den chineál céanna, a bhfuil bríonna chomhionanna nó an-chosúil acu. Mar shampla:

  • agnis (अग्निः) ‒ ugnis (tine )
  • vajus (वायु :) ‒ vėjas (gaoth)
  • aśru (अश्रु :) ‒ ašara (deoir )
  • aśvā (अश्वा) ‒ ašvam (láir )
  • kūrmas (कूर्म :) ‒ kurmis (caochán)
  • ratha (रथ :) ‒ ratas (ciorcal)
  • devas (देव :) ‒ Dievas (Dia )
  • navyas (नव्य :) ‒ naujas (nua)
  • madhu (मधु) ‒ medus (mil)
  • vīra (वीर :) ‒ didvyris (laoch, gaiscíoch)
  • svapnas (स्वप्न :) ‒ sapnas (taibhreamh)
  • sanas (सन :) ‒ senas (sean)
  • sravati (स्रवति ) ‒ srovena (sníonn, m.sh. abhainn)
  • śvaśuras (श्वशुर :) ‒ šešuras (athair céile )
  • sūnus (सूनु :) ‒ sūnus (mac)

agus a lán eile.

Chomh maith leis sin, lean cosúlachtaí teanga agus deilbhíochta: skr. asmi - asi - asti = lit. táim - tá tú - tá siad.

Ní i ngeall ar ghaol gairid atá an chosúlacht teanga ann (baineann an Liotuáinis leis na teangacha Balta-Shlavacha agus an tSanscrait leis na teangacha Ind-Aoroamacja), ach toisc gur choinnigh an dá theanga a lán míreanna ón bPróta-Ind-Eorpais. Níor athraigh an tSanscrait mar theanga liotúirgeach ó cruthaíodh í, agus is beag a d'athraigh an Liotuáinis.

Déanmhas focal agus foclóir

Choimeád an Liotuáinis stór focal an-ársa. Déanann sé sin ciste luachmhar di. Tugann Coimisiún Stát na Liotuáinise, i measc rudaí eile, aire don teanga ionas nach mbeidh sí báite le focail iasachta. Féachtar le focail nua in ionad na gceann a fuarthas ar iasacht a chruthú. Mar sin féin, tá tionchar an Bhéarla soiléir agus ag méadú.

Tá go leor iarmhíreanna díspeagtha-muirneacha sa Liotuáinis; dá bhrí sin, tá neart focal muirneach:

  • namas
    teach
  • namelis, namukas, nameliukas, namelėlis, namužėlis, namučiukas
    teachín
  • vaikas
    páiste
  • vaikelis, vaikiukas, vaikeliukas, vaikelėlis, vaikužėlis, vaikučiukas
    páistín

Gramadach

Níl ach dhá uimhir (uatha agus iolra) agus dhá inscne (firinscneach agus baininscneach) ag an Liotuáinis.

Tá ceithre aimsir (caite, caite atriallach, láithreach, fáistineach) agus trí réimniú ag an Liotuáinis.

Tagraíonn an aimsir chaite atriallach do ghníomh athfhillteach san am atá caite: imdavau ir skaitydavau (chinninn agus léinn go minic (ní uair amháin)).

Infinideach
imti (tóg), mylėti (gráigh ), skaityti (léigh)
Caite
Uatha
1ad pearsa aš ėmiau, mylėjau, skaičiau
2ra pearsa tu ėmei, mylėjai, skaitei
3ú pearsa jis/ji ėmė, mylėjo, skaitė
Iolra
1ad pearsa mes ėmėme, mylėjome, skaitėme
2ra pearsa jūs ėmėte, mylėjote, skaitėte
3ú pearsa jie/jos ėmė, mylėjo, skaitė
Caite atriallach
Uatha
1ad pearsa aš imdavau, mylėdavau, skaitydavau
2ra pearsa tu imdavai, mylėdavai, skaitydavai
3ú pearsa jis/ji imdavo, mylėdavo, skaitydavo
Iolra
1ad pearsa mes imdavome, mylėdavome, skaitydavome
2ra pearsa jūs imdavote, mylėdavote, skaitydavote
3ú pearsa jie/jos imdavo, mylėdavo, skaitydavo
Láithreach
Uatha
1ad pearsa aš imu, myliu, skaitau
2ra pearsa tu imi, myli, skaitai
3ú pearsa jis/ji ima, myli, skaito
Iolra
1ad pearsa mes imame, mylime, skaitome
2ra pearsa jūs imate, mylite, skaitote
3ú pearsa jie/jos ima, myli, skaito
Fáistineach
Uatha
1ad pearsa aš imsiu, mylėsiu, skaitysiu
2ra pearsa tu imsi, mylėsi, skaitysi
3ú pearsa jis/ji ims, mylės, skaitys
Iolra
1ad pearsa mes imsime, mylėsime, skaitysime
2ra pearsa jūs imsite, mylėsite, skaitysite
3ú pearsa jie/jos ims, mylės, skaitys

Tá 7 dtuiseal (ain, gin, tabh, áins, uirl. áitr, gair,), cúig dhíochlaonadh d'ainmfhocail agus trí dhíochlaonadh d'aidiachtaí sa Liotuáinis.

Is féidir le haidiacht sa Liotuáinis suas go 147 {foirm a bheith aici: 2 inscne x 6 thuiseal x 2 uimhir x 2 fhoirm x 3 chéim comparáide 3 fhoirm gan aon inscne.

Tá foirmeacha forainmneacha na n-aidiachtaí ina ngné speisialta den Liotuáinis. Léiríonn an fhoirm sin gur gné ar leith atá ann agus cuireann sí béim an ngné sin: gražus - gražusis (álainn - an álainn seo). Ní bhíonn na foirmeacha sin as Béarla, Gearmáinis, Fraincis agus go leor teangacha eile.

Córas scríbhneoireachta agus fuaimniú

Tá 32 litir in aibítir na Liotuáinise.

  • a
  • ą
  • b
  • c
  • č
  • d
  • e
  • ę
  • ė
  • f
  • g
  • h
  • i
  • į
  • y
  • j
  • k
  • l
  • m
  • n
  • o
  • p
  • r
  • s
  • š
  • t
  • u
  • ų
  • ū
  • v
  • z
  • ž

D'úsáidtí na litreacha ą, į, ų tráth chun gutaí srónacha a léiriú. Níl aon ghutaí srónacha sa Liotuáinis liteartha nua-aimseartha, ach d'fhan na litreacha chun na fuaimeanna fada /aː/, /iː/, /uː/ a léiriú.

Consain sa Liotuáinis (ach amháin "j"), bíonn siad ina bpéirí, caol agus leathan. Bíonn siad glórach nó neamhghlórach freisin.

Cuirtear an fhóinéim /x/ in iúl le dhá litir / - ch, ar nós na Gaeilge.

Gutaí (fada agus gearra) agus consain (caol agus leathan) na Liotuáinise agus défhoghair (uo, ai, ei, ie) agus teaglaim défhoghracha:: al, am, an, ar, el, em, en, er, il, im, in, ir, ul, um, un, ur, ol, om, on, or).

  • [eu] Europa
    An Eoraip
  • [oi] boikotas
    baghcat
  • [ou] klounas
    amhlóir
  • [ol] kolba
    flaigín saotharlainne
  • [om] pompa
    caidéal
  • [on] monteris
    meicneoir
  • [or] korta
    cárta imeartha

Canúintí

canúint Shamagaiteach

  • Samagaitis Thiar
    • Vakarų žemaičių patarmė
  • Samagaitis Thuaidh
    • Kretingiškių šnekta
    • Telšiškių šnekta
  • Samagaitis Theas
    • Varniškių šnekta
    • Raseiniškių šnekta

Canúint Aukštáiteach

  • Aukštáitis Thiar
    • Šiauliškių šnekta
    • Kauniškių šnekta
    • Klaipėdos krašto šnekta
  • Aukštáitis Thoir
    • Panevėžiškių šnekta
    • Širvintiškių šnekta
    • Anykštėnų šnekta
    • Kupiškėnų šnekta
    • Uteniškių šnekta
    • Vilniškių šnekta
  • Aukštáitis Theas
    • Pietų aukštaičių arba dzūkų patarmė

Focail théamacha

Seanfhocail agus nathanna traidisiúnta atá greannmhar nó corr

Rabhlóga

--> -->
Ar ais go barr